Text Message

Nakamata si Dondie sa dihang kusog kaayo ang tingog sa iyang celphone, timailhan nga naay nag text kaniya.  Sa walay pagduha-duha iya kining gikab-ot ug gibasa ang nahisulat niini.  Gikan diay kini kang Cherry, ang iyang uyab nga tua sa Sugbo.  Apan sa pagkakita niya sa mensahe, dako kaayo ang iyang pagkangangha.  “Buang man diay ka!  Bulag na ta.” maoy unod sa text ni Cherry.

Naulpot si Dondie sa iyang gilingkuran.  Nakatulog diay siya sa lamesa nga dako diin didto iyang gikatag ang iyang mga libro ug hand-outs para sa katapusang hunat niya sa review sa katapusang subjects sa CPA board exam.  Natapos na ang upat sa pito ka subjects nga ilang paga tukion.  Naa na sila sa ikaduhang semana sa ilang pasulit unya kini pa gyud ang nisugat niyang mensahe. 

Gidali-dali dayon niya ug pindot ang “call” apan walay nitubag sa pikas.  Sa pagka ikanapulo niyang sulay, napalong na kini.  Sa iyang kalagot, nalabay ni Dondie ang iyang celphone ug nabungkag kini.  Karaang Nokia 3210 ra man kini busa walay mga pagmahay iyang gibati sa maong celphone.

Nigawas sa kwarto ang duha niya ka mga boardmate nga sila sa Jun ug si Erwin.  Nisusi sa kasikas nga ilang nadungog.  Apan igo lang nibarog si Dondie, nanghimuta ug niadto sa banyo para manghilam-os.  Nakita sa duroha ang nabungkag nga celphone ug igo lang silang nanglingo-lingo.

“Mosulod ka sa review class nato unya bai, Dondie?” pangutana ni Jun.

Walay tubag gikan kang Dondie. Mura og wala kini nakadungog.  Paggawas niya sa banyo, nitan-aw siya nila ni Jun ug ni Erwin samtang basa pa sa tubig iyang nawong. “Mag-unsa man ta sa klase unya?”

“Mga final tips na man kuno.  Naa pud ipaapas nga bag-ong lessons ato reviewer sa Taxation.” Sagbat ni Erwin.

“Mao ba?”

Si Dondie, Jun ug Erwin managbarkada sukad sa unang ang-ang sa Kolehiyo diin parehong sila naa sa block section.  Si Jun taga Argao, ug si Erwin taga Ormoc.  Didto sila nagkatapok sa Sugbo aron sa pag-eskwela.  Puros sila nakahuman ug BS Accountancy sa University of San Carlos, Cebu.  Mga utokan, Cum Laude ug aktibo nga mga student leaders.  Nagkasabot pud sila nga sa CPAR-Manila sila magreview ug nag-ipon sila ug boarding house duol sa review center. Naka review na sila sa eskwelahan mao nga nisulay na pud sila ug lain nga reviewer aron daghan pa gyud ug makat-unan.  Teammate pud silang tulo sa Accounting quiz team sa eskwelahan nga mao ang nakakab-ot sa unang dapit sa National Accounting Quiz Bowl Competition.  Dako sad kaayo ang paglaum sa eskwelahan nga naa gayuy topnotcher sa ilaha.

“Ako lang tan-awon bai ha.  Daghan pa kog apsunon sa Business Law.  Medyo nabiyaan nako kay puros ra Accounting ug Auditing akong gitirada.  Sulti-i lang ko unya kung unsa ang leksyon”.

Grabe kaayo ang paningkamot ug panahon ang gitutol ni Dondie sa maong pasulit.  Gusto siya nga mahimong topnotcher mao nga nagpalayo lang usa siya sa siyang uyab nga si Cherry nga nagtungha usab ug narsing sa Cebu.  Mag-istoryahay sila kausa sa usa ka semana gamit ang unlimited celphone calls.  Pagkagabii pa lang sila nagkaistoryahay.  Dunay gamayng away, apan dili igong hinungdan sa panagbulag.  Nasayod ug nakasabot si Cherry sa sitwasyon ni Dondie mao nga dili sad siya makatuo sa maong text. 

Apan wala pa syay panahon sa paghinuktok.  Ang board exam mao ang iyang prioridad.  Nagsalig pud niya ang iyang pamilya didto sa Ozamiz City, Misamis Occidental.  Naprenda sa iyang mga ginikanan ang duha nila ka trisikol aron lang makasuporta sa iyang pag-adto sa Manila.  Dili buot si Dondie nga ang ilang panagbulag maoy makahimong babag sa iyang ambisyon.

Gipunit niya ang nabugkag nga celphone. Gitaod ang case ug ang battery nga nalagpot apan wala na niya gi-on. Giitsa kini niya balik sa lamesa. Duha na lang kaadlaw Sabado na, unya sa Dominggo ang katapusang adlaw sa exam.  Inig ka Martes masayran na nila ang resulta.  Natingala pud siya nganong naay gipaapas nga leksyon ila reviewer, apan nakadesisyon na siya nga dili na sya muadto sa klase.

“Mga bai, basin moapas ra ko ninyo.” matod ni Dondie. 

Sa dihang nakalakaw na ang duha, nag-ilis pud si Dondie apan didto mipadulong sa laing dalan, padulong ug lukat ug ticket sa barko padulong sa Ozamiz.  Lunes sa hapon mularga ang barko, ug Martes sa hapon pud kini maabot sa Ozamiz.     

Pagbalik niya niabli napud siya sa libro, apan wala gyud mibiya sa iyang huna-huna si Cherry.  Si Cherry usa ka 19 anyos nga taga Oroquieta City, ang iyang una ug nag-inusarang hinigugma. Mao pud siya kang Cherry. Pirmi silang nagkasakay sa barko niadtong padulong na siya 3rd year, inig pauli sa probinsya ug inig balik sa Cebu. Mao nga didto sila unang nagkaila. Iyang kaanyag mao ang unang nakadani niya. Mauwawon si Dondie, apan naay higayon nga nakatuklod niya nga mapaduol sa babaye - nagkaatbang ilang higdaanan sa barko.  Si Cherry pa gyud ang unang nisangpit niya.  Ang iyang tingog tam-is kaayong paminawon sa mga dunggan ni Dondie.  USC pud diay sya nag-eskwela.  Apan wala mohimo ug mga lakang si Dondie nga mapaduol kang Cherry hangtod nga na 5th year na siya sa Accountancy ug nahimong sikat nga student leader.  Ug wala ra madugay, gisugot siya niini kay taud-taud na pud silang nagkaila ug nagkauban sa student council.

Usa sa ilang mga sabot sa wala ba sila maglagyo nga walay samokay ug awayay kung pagtuon na gani ang hisgutan.  Pareho silang Dean’s Listers ug mga seryoso sa ilang kurso.  Sa sunod tuig pa mogradwar si Cherry, ug nanumpa si Dondie nga kun si Cherry na pud ang mag review, dili pud siya mahimong sagabal niini. 

Nahibalik na lang sila si Jun ug Erwin pagkahapon, unya gamay pa gihapon ang nahuman ni Dondie.  “Tinuod diay giingon sa atong reviewer bai!  Naa bag-ong revenue regulations unya basin mao mogawas”  matod ni Jun.  Naa pud siya mga hand-outs giitsa kang Dondie.  “Basaha na lang unya pud ni.  Nahuman na namo ug basa tanan.  Sayon ra man ni.”

Gitan-aw ni Dondie ang unang pahina sa hand-outs.  “Salamat bai ha!”  Wala na mag abli sa ilang mga libro si Jun ug si Erwin.  Sa sunod ugma na ilang exam.  Ug medyo relaxed na ang duroha.  Si Dondie lang ang wala pa mahimutang apan medyo preparado na kini. 

“Manan-aw ta ug sine ugma bai”  sugyot ni Erwin.  Mao usab ni ilang gibuhat sa miaging Biyernes - ang pagrelax usa ka adlaw saw wala pa ang exam.

Niabot ang Dominggo sa buntag, ug andam na sila sa katapusang subject nga mao ang Taxation.  Si Cherry gihapon ang naa sa huna-huna ni Dondie.  Murag dunay gubat sulod sa iyang utok ug kasing-kasing.  “Inig human ani nga exam, ako unyang tawgan si Cherry” sulti niya sa iyang kaugalingon.  Pagkakita ni Dondie sa test paper, nabati niya ang dakong kakulba.  Wala diay niya mabasa ang hand-outs nga gihatag ni Jun sa iyaha.  Pito sa baynte ka pangutana bahin sa maong mga revenue regulations.

Wala na giganahe si Dondie sa maong nga exam.  Gisamotan pa gyud sa iyang paghuna-huna sa panagbuwag nila ni Cherry.  “Ka bad timing uy!”  Wala diay siya kabantay nga nabundak niya iyang kamot sa lamesa.  Gitutokan siya sa tigbantay.  Ug nisamot iyang kakulba.  “Mao ba kaha lang ni ang akong kahagbungan?”

Nipiyong siya sa iyang mga mata ug sa nag-ampo sa hilom.  Dayon ni marka sa answer sheets unya ni submitar sa iyahang papel.  Wala na kiniy lingi-lingi nga nigawas sa testing center ug niuli sa boarding house. Iyang giablihan ang iyang celphone dayon. Naa na puy mga mensahe.  Usa niini gikan ni Cherry.  Taug-taud na niyang wala kini maablihi. “Bweh…” matod sa mensahe gikan ni Cherry.  Gitan-aw niya ang detalye.  Parehas ra kini sa oras ug petsa adtong kataposang text nga iyang nadawat.

Nisulay na pud siya ug tawag.  Apan pakyas na pud.  “The number you dial cannot be reached…”

Nakahilak si Dondie sa iyang kalagot.  Gilabay na pud niya ang iyang celphone dayon panghipos sa tanan niyang mga sapot.  Gipunit ra pud niya kini pagkahuman. Nilakaw siya nga walay pupananghid nga nipadulong sa Pier.

Martes na sa hapon nga naabot si Dondie sa ilahang balay sa Ozamiz.  Nalipay kaayo iyang mama ug papa nga nisugat kaniya.  Nangutana sila bahin sa board exam apan mabaw lamang iyang mga tubag.

“Dong, maka-ihaw na kaha ta ug baboy niini?  Tulo ra ba kabuok ang gisaad sa imong uncle.”  matod sa iyang papa.

Nisamot ang kaguol ni Dondie apan ningisi gihapon kini sa iyang mga ginikanan. Kinahanglang dili moubos sa 65% ang iyang Business Law and Taxation, aron dili si ma-conditional o mahagbong.  Dako ang iyang paglaum nga pasado siya sa uban, apan kadto lang gyung katapusang exam iyang gikakulbaan.  Wala siya masayod kun kinsa iyang basolon kun mahagbong sya:  Si Cherry ba o ang iyang kaugalingon lang?

Nahinumdom siya sa celphone.  Walay lain siyang paagi nga makahibalo sa resulta kay walay internet ilang baryo.  Karong adlawa ang resulta.  Posible sad nga buntag pa kini nahibaw-an na.  

 

Inubanan ang lawom nga pagpangagho, giablihan niya balik ang celphone.  Ug nagsunod- sunod ang mga mensahe.  Una niyang giablihan ang mensahe gikan sa usa ka numero nga wala sa iyang phone book.

“Congratz topnotcher!  Wala diay taka mapahibalo, nakawat ako cel am sa Huwebes.  Na busy pud ko sa duty.  But I know ul make it.  Luv u & miz u, Cherry!”

Ug nagsunod-sunod pa ang ubang pahalipay nga mensahe.  10^th placer diay sya sa CPA Board Exam.

Ang Babaye Sa Payag Daplin sa Sapa

Published at Sunstar SuperBalita on 1/3/08

GAMAY nga balay, barong-barong kon buot huna-hunaon, naa sa daplin sa sapa. Tuyuon kining dapita, apan ari man god ko molaktod inigpauli ko sa amo gikan sa eskuwelahan sa Lahug. Grade three na ako dihang nadiskubrihan ko kining maong dalan tungod sa akong mga amigo nga gusto gyud molaag ug mamayabas.

Aduna tuod mga punoan sa bayabas duol sa payag. Usa ka higayon nangatkat mi ug nakakuha og daghang hinog. Ako sab gipasigpatan kon unsay sulod sa payag. Moduol unta ko, apan gibadlong ko ni Loloy. “Kim, ayaw diha kay naa buang diha. Labayon unya ka og tai!”

“Buang nga manglabay og tai?” ningisi ko bisan medyo nahadlok pod.

“Ingon to si Lola nako nga nabuang kuno na siya human biyai sa iyang bana. Nakahisgot man gani to nga paryente kuno ninyo, Kim,” matod ni Loloy.

“Kuyawa no!” sagbat ni Inting nga nidagko pod ang mata.

Si Loloy ug si Inting maoy mga klasmet ug suod nako nga mga amigo. Managsilingan sad kami, apan tua sa unahan og diyutay sa bungtod ilaha. Laguerta ang tawag ning lugara, sakop gihapon sa Lahug. Ang tinubdan sa sapa tua sa baranggay Busay. Nahiabot na gani mi sa tinubdan sa among pagpanglaag. Daghan ang dagkong mga bato ug mingaw ang lugar. Si Loloy magulang nako. Nakaundang man god siya sa Grade one mao nga nagkaklasmet pa kami. Si Inting ig-agaw ni Loloy.

“Tana, atong lilion!” sugyot nako nila.

Ang payag ginama sa kawayan ug nipa. Gipatong ra kini sa mga bato sa sapa. Kon mobaha maigo gyud sa tubig ang mga haligi niini. Duna kiniy hagdanan nga duha ray tikanganan. Kawayan sad ang salog ug bungbong. Maklaro ng taudtaod na gyud kining natukod. Dunay gamay nga bentana nga renehasan og mga lipak. Kinahanglan motindog ang naa sa sulod aron makakita sa gawas. Ang pultahan kinandaduhan. Ang payag morag prisuhan.

“Uli na lang ta, uy, kay dag-om na baya! Hapit na pod alas singko,” ni Inting nga miatras.

“Kadali lang god. Tan-awon lang nato,” miusab ko pagsugyot.

Mipaduol si Loloy ug milili sa gamayng buslot. “Wa may tawo diri.”

Moduol unta ko, apan kalit may ulo nga miguho sa bentana. Itom kaayo ang iyang buhok, kalkag ug taas na. Pution ang iyang pamanit, apan lawom kaayo ang iyang mga mata. Mitutok siya nako.

“Anak ka ni Temyong?” lanog kaayo ang iyang tingog.

Midagan si Loloy pagkakita sa babaye. Misunod usab si Inting. Gusto sab kong modagan, apan wa nako malihok ang akong mga tiil.

“Anak ka ni Temyong?” subli sa babaye.

“Oo,” nagkurog akong mitubag. Nahinumdoman ko ang giingon sa akong Lola, nga Temyong ang ngalan sa akong papa. Apan nibiya kini dihang nagsamkon pa ang akong mama. Wa sad ko masayod kon asa na ang akong mama kay wa poy gisulti nako si Lola kundi ngalan lang ni Mama – Perla.

“Bantog ra nga parehas kaayo mog nawong!” sa babaye.

Nganong nakaila man siya kang Papa? Unsa may iyang nahibaw-an bahin sa akong mga ginikanan nga buang man siya? Pero tarong man siyang manulti karon. Nagkahibat lang gyud iyang nawong tungod kaha kay wala na siyay atiman sa iyang kaugalingon. Kinsa may tigpakaon niya?

Nagpasiplat ko sa iyang nawong. Naghilak siya.

“Kaila diay mo ni Papa?” nako pa.

Mihingos siya ug miyango. Dayon mitaghoy og usa ka huni nga nasinati ko kaayo. Ang huni mao sad ang kanunay nga taghuyon ni Lola. Mihinay ko og lihok, nangandam nga mopahilayo. Mihinay-hinay pod pagtaligsik, unya klaro nga kusog ang nagsingabot nga ulan.

“Kim, ako ang imong Mama Perla!” sangpit sa babaye.

Naabli ang akong mga ngabil, apan walay pulong nga migawas. Nahangangha ug nakalitan gyud ko. Sukad sa akong pagkamatngon og buot, wala gyud ko makakita kang Mama Perla. Apan karon, aniay buang nga miangkon nga siya kuno ang akong mama.

“Kim,” sangpit niyag balik. “Salamat sa Diyos nga nakakita ko sa akong anak! Unsaon man god nga nabuang man ko, mao nga naingon ani akong kahimtang. Pasayloa ko nga wala makaatiman nimo!”

Miduol ko og hinay sa bentana. Sa pagkatinuod gusto gyud ko makakita na sa akong mga ginikanan, apan wala gyud maghisgot si Lola nako.

“Mama Perla,” nalitok gayud nako ang mga pulong nga dugay nang gitipigan sa akong kasingkasing. Wala nako mapugngi ang paghilak. “Akong ingnon si Lola bahin ning atong panagkita. Magpakuyog ko niya inigbalik nako.”

Unya kalit mibundak ang ulan, inubanan sa dalugdog ug kilat. Mikalit pagbahakhak si Mama Perla. Mibalik ang iyang sakit sa utok. “Pahawa dinhi, yawaa ka! Labayon tikag tai karon!”

Midagan ko nga naghangos. Mitabok sa sapang nagkataas ang tubig. Taga-bagtak ra ni sa una, apan karon taga-paa na. Naligo na ko sa ulang samtang ang kangitngit mitukob sa nahabilin nga kahayag.

Paghiabot sa among balay, bunal ang gisugat ni Lola nako. Wala ko makapugong. Akong gisuginlan si Lola bahin ni Mama Perla. Nakita ko nga mitulo ang mga luha ni Lola nga misugilon sa tanang nanghitabo sa among pamilya. Nahibaw-an ko nga si Lola diay ang tighatod og pagkaon kang Mama. Misaad siya nga ugma ubanan ko niya ngadtong kang Mama.

Didto sa halayo nadunggan nako ang makusog nga dahunog sa baha nga morag mitumpag sa huyang nga bahin sa pangpang. Mao pa kini ang kinakusgan nga bul-og sa sapa nga akong nasinati. Nabalaka ako sa kahimtang ni Mama. Basin ang iyang prisuhan maanod sa sapa. Wala ko mahimutang ni mahikatulog sa kabalaka.

Sayong buntag na mituang ang ulan, apan kusog gihapon ang baha.

Nanglakaw mi si Lola nga nagdala og pagkaon. Nakit-an mi ni Inting ug ni Loloy nga miuban kanamo. Giingnan ko sila nga nakit-an na nako ang akong Mama. Nakig-ambit sila nako sa akong kalipay.

Nagkaduol na mi sa daplin sa sapa diin nahimutang ang payag ni Mama. Apan daw mobuto ang akong dughan sa kahinuklog. Haligi na lang ang among naabtan. Gianod sa baha ang payag, ang prisuhan ni Mama Perla sulod sa dugay nang panahon. Uban niini ang akong inahan nga bag-o ko lang nailhan.